Sosyal medya hesapları, e-postalar, kripto paralar ve dijital içerikleriniz öldükten sonra ne olacak? Dijital miras hukuku ve vasiyetname hazırlama rehberi.
Dijital Çağda Miras Hukuku
Günümüzde dijital varlıklar, fiziksel malvarlığı kadar önemli hale gelmiştir. Sosyal medya hesapları, e-posta kutuları, bulut depolama alanları, kripto paralar ve dijital fotoğraflar... Peki bu dijital mirasınız öldükten sonra ne olacak? Bu soru, modern hukukun en önemli ve henüz tam olarak yanıtlanamamış konularından biri haline gelmiştir.
Dijital Miras Nedir?
Dijital miras, bir kişinin ölümünden sonra geride bıraktığı tüm dijital varlık ve hesapları kapsar. Bu varlıklar hem maddi hem de manevi değer taşıyabilir.
Dijital Miras Kapsamına Giren Varlıklar:
- Sosyal medya hesapları: Facebook, Instagram, Twitter, LinkedIn, TikTok
- E-posta hesapları: Gmail, Outlook, Yahoo ve diğerleri
- Bulut depolama: Google Drive, iCloud, Dropbox'ta saklanan dosyalar
- Dijital içerikler: Fotoğraflar, videolar, belgeler, yazılar
- Finansal varlıklar: Kripto paralar (Bitcoin, Ethereum vb.), dijital banka hesapları, online yatırım hesapları
- Dijital abonelikler: Netflix, Spotify, Amazon Prime, oyun hesapları
- Web siteleri ve bloglar: Domain adları, web içerikleri
- Dijital ticari varlıklar: E-ticaret mağazaları, online işletmeler
Türk Hukukunda Dijital Miras
Türk Medeni Kanunu, dijital miras konusunda özel bir düzenleme içermemektedir. Kanun 1926 yılında hazırlandığından, dijital varlıklar o dönemde mevcut değildi. Ancak genel miras hükümleri çerçevesinde dijital varlıklar da terekeye dahil edilebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi uyarınca, miras bırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak mirasçılara geçer. Bu "bütün" kavramı, yoruma göre dijital varlıkları da kapsayabilir. Ancak bu konuda henüz yerleşik bir içtihat bulunmamaktadır.
Dijital Varlıkların Hukuki Niteliği
Dijital varlıkların hukuki niteliği tartışmalıdır:
- Mal varlığı hakkı: Kripto paralar ve maddi değeri olan dijital varlıklar
- Kişilik hakkı: Sosyal medya hesapları, fotoğraflar, özel yazışmalar
- Fikri mülkiyet hakkı: Bloglar, yazılar, dijital sanat eserleri
Platform Politikaları
Her dijital platform, kullanıcının ölümü halinde uygulanacak farklı politikalara sahiptir.
Facebook/Instagram (Meta)
Facebook, "Anı Hesabı" (Memorialization) seçeneği sunmaktadır. Hesap sahibi hayattayken "Miras Kişisi" (Legacy Contact) belirleyebilir. Bu kişi, vefat sonrası:
- Profil fotoğrafını güncelleyebilir
- Anma paylaşımı yapabilir
- Arkadaşlık isteklerini onaylayabilir
- Hesabın silinmesini talep edebilir
Ancak miras kişisi, özel mesajları okuyamaz ve mevcut içerikleri silemez.
Google'ın "Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi" özelliği oldukça kapsamlıdır. Kullanıcı, hesabı belirli bir süre (3-18 ay) etkin olmazsa ne yapılacağını önceden belirleyebilir:
- Belirli kişilere veri paylaşımı
- Otomatik hesap silme
- Gmail, Drive, Photos gibi tüm Google hizmetlerini kapsar
Apple
Apple'ın "Dijital Miras" (Digital Legacy) programı ile iCloud verilerinize erişebilecek "Miras Kişileri" belirleyebilirsiniz. Vefat sonrası bu kişiler:
- Fotoğraflara, belgelere erişebilir
- iCloud yedeklemelerini indirebilir
- Ancak lisanslı içeriklere (müzik, film) erişemez
Twitter/X
Twitter, vefat eden kullanıcının hesabını aile üyelerinin veya yetkili kişilerin talebi üzerine kapatabilir. Ancak hesap erişimi veya içerik paylaşımı mümkün değildir.
Kripto Para Mirası
Kripto paralar için özel dikkat gereklidir. Merkezi olmayan yapıları nedeniyle, özel anahtarlar (private keys) olmadan kripto varlıklara erişim imkansızdır. Dünya genelinde milyarlarca dolarlık kripto paranın, sahiplerinin vefatı nedeniyle erişilemez durumda olduğu tahmin edilmektedir.
Kripto Miras Planlaması İçin Öneriler:
- Seed phrase'leri güvenli saklayın: Banka kasası, noter, şifreli USB
- Mirasçılarınızı bilgilendirin: Kripto varlıklarınızın varlığından haberdar edin
- Erişim talimatları bırakın: Nasıl erişileceğine dair detaylı rehber
- Hardware wallet kullanın: PIN kodunu güvenilir birine bırakın
- Çoklu imza (Multisig) düşünün: 2/3 imza gerektiren cüzdanlar
Dijital Vasiyetname Nasıl Hazırlanır?
Dijital varlıklarınızı korumak için kapsamlı bir dijital vasiyetname hazırlamanızı öneririz:
Adım 1: Envanter Çıkarın
Tüm dijital hesaplarınızın ve varlıklarınızın listesini oluşturun. Platform adı, kullanıcı adı ve hesabın önemi hakkında notlar ekleyin.
Adım 2: Şifre Yönetimi
1Password, LastPass gibi şifre yöneticisi kullanın. Ana şifreyi (master password) güvenilir bir kişiyle veya noterde paylaşın.
Adım 3: Platform Ayarlarını Yapın
Her platformun miras özelliklerini aktifleştirin (Facebook Legacy Contact, Google Inactive Account Manager vb.)
Adım 4: Resmi Vasiyetnameye Ekleyin
Noterden düzenlenecek resmi vasiyetnamenize dijital varlıklarınızla ilgili madde ekleyin. Hangi varlıkların kime kalacağını belirtin.
Adım 5: Dijital Vasiyet Yürütücüsü Atayın
Teknik bilgisi olan güvenilir bir kişiyi dijital mirasınızı yönetmek üzere yetkilendirin.
Sonuç ve Öneriler
Dijital miras, modern hukukun en önemli konularından biri haline gelmiştir. Dijital varlıklarınızı korumak ve mirasçılarınıza düzgün bir şekilde aktarmak için şimdiden önlem almanızı öneririz. Unutmayın ki, dijital varlıklarınız sadece maddi değer değil, anılarınızı ve dijital kimliğinizi de temsil etmektedir. Profesyonel hukuki danışmanlık alarak dijital mirasınızı güvence altına alabilirsiniz.
