İşe girişten çıkışa kadar çalışma hayatınızda sahip olduğunuz temel hakları biliyor musunuz? İş güvencesinden ücret haklarına kadar bilmeniz gereken her şey.
Çalışma Hayatında Temel Haklar
İş hayatı, günlük yaşamımızın büyük bir bölümünü kapsıyor. Ancak ne yazık ki birçok çalışan, sahip olduğu temel hakları tam olarak bilmiyor. Bu yazıda, her çalışanın mutlaka bilmesi gereken 10 temel hakkı ele alacağız.
1. İş Güvencesi Hakkı
30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az 6 aydır çalışan işçiler iş güvencesinden yararlanır. İşveren, geçerli bir sebep olmadan işçiyi işten çıkaramaz. Geçersiz fesih durumunda işe iade davası açma hakkınız vardır.
2. Ücret Hakları
- Asgari Ücret: Yasal olarak belirlenen asgari ücretin altında ücret alamazsınız
- Fazla Mesai Ücreti: Haftalık 45 saatin üzerindeki çalışmalar için %50 zamlı ücret almalısınız
- Ücret Ödeme Zamanı: Ücretiniz en geç ayın son iş gününde ödenmelidir
3. İzin Hakları
Yıllık ücretli izin hakkınız, çalışma sürenize göre değişir:
- 1-5 yıl arası: 14 gün
- 5-15 yıl arası: 20 gün
- 15 yıl ve üzeri: 26 gün
4. Kıdem Tazminatı
En az 1 yıl çalıştıktan sonra, belirli koşullarda işten ayrıldığınızda kıdem tazminatı alma hakkınız vardır. Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı alırsınız.
5. İhbar Tazminatı
İşveren, belirli süreli bildirimde bulunmadan sizi işten çıkarırsa, ihbar süresine denk gelen ücret tutarında ihbar tazminatı ödemek zorundadır.
6. Sağlık ve Güvenlik Hakkı
İşveren, işyerinde sağlık ve güvenlik tedbirlerini almak zorundadır. Tehlikeli durumlarda çalışmayı reddetme hakkınız vardır.
7. Eşit Davranma İlkesi
Cinsiyet, ırk, din, siyasi görüş gibi nedenlerle ayrımcılığa uğrayamazsınız. Eşit işe eşit ücret ilkesi geçerlidir.
8. Sendika Kurma ve Üye Olma Hakkı
Sendika kurma, sendikaya üye olma veya olmama hakkınız vardır. İşveren bu nedenle sizi işten çıkaramaz.
9. Mobbing'e Karşı Koruma
İş yerinde psikolojik tacize (mobbing) uğrarsanız, hem işverenden hem de tacizde bulunan kişiden tazminat talep edebilirsiniz.
10. İş Kazası ve Meslek Hastalığı Hakları
İş kazası veya meslek hastalığı durumunda:
- Tedavi masraflarınız SGK tarafından karşılanır
- İş göremezlik süresince geliriniz devam eder
- Kalıcı iş göremezlik durumunda gelir bağlanır
- İşverenin kusuru varsa tazminat talep edebilirsiniz
Haklarınızı Nasıl Korursunuz?
İş sözleşmenizi ve bordronuzu saklayın, yazışmaları belgelendirin ve gerektiğinde hukuki destek alın. İş mahkemesine başvuru ücretsizdir ve avukat tutma zorunluluğu yoktur.
Unutmayın: Haklarınızı bilmek, onları koruyabilmenin ilk adımıdır.
